Niemcy - Katedra cesarska
Katedra cesarska (niem. Kaiserdom) – średniowieczny kościół, który był fundowany przez cesarza – najwyższego przedstawiciela I Rzeszy Niemieckiej. Świątynia tego typu była zazwyczaj siedzibą biskupa i najwyższego w wiekach średnich reprezentanta władzy świeckiej, który zajmował swoją znaczącą pozycję w liturgii i innych uroczystościach. Katedry cesarskie były miejscami koronacji króla niemieckiego, ponadto pełniły funkcję mauzoleum cesarskiego. Pojęcie katedry cesarskiej jest obecne w architekturze. Są to kościoły o ściśle określonym układzie przestrzennym dostosowanym do specjalnej funkcji, będącym ilustracją równowagi potęgi władzy kościelnej i cesarskiej. Najważniejszą cechą katedry cesarskiej jest połączenie dwóch osobnych świątyń, z których część zachodnia była zastrzeżona dla cesarza, wschodnia zaś - dla kościelnego hierarchy. W dobie romanizmu idea równowagi potęg sakralnej i świeckiej znalazła swoje odzwierciedlenie w dwuchórowym układzie świątyni – od strony zachodniej wznoszono chór cesarski, od wschodniej, zgodnie z orientowaniem, chór kapłański – prezbiterium. Oba chóry łączy trójnawowy korpus nawowy. Korpusy charakteryzują się systemem wiązanym - jednemu przęsłu nawy głównej odpowiadają dwa przęsła nawy bocznej. Plan przęseł jest zbliżony do kwadratu. W przypadku katedr w Spirze, Moguncji i Wormacji oba chóry zostały zaakcentowane na zewnątrz oktogonalnymi wieżami, które flankują pary bocznych wież. Typ przestrzenny romańskiej katedry cesarskiej został powtórzony w kilku innych świątyniach na terenie Rzeszy, np. w kościele Benedyktynów w Maria Laach. Zachodnią część katedry w Akwizgranie tworzy westwerk i karolińska kaplica będąca miejscem koronacji królów Niemiec, konsekrowana w 805 przez papieża Leona III. Wewnątrz znajduje się tron Karola Wielkiego oraz relikwiarz władcy. Część wschodnią, biskupią stanowi gotyckie prezbiterium powstałe w latach 1355-1414 wzorowane na paryskiej Sainte-Chapelle mieszczące m.in. relikwie NMP. Katedry w Bambergu i Königslutter są uproszczeniem typu nadreńskiej katedry cesarskiej. W przypadku katedry we Frankfurcie nad Menem architektura jest zgoła odmienna niż powyższe dzieła, plan świątyni zbliżony jest do krzyża greckiego, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz dominują formy gotyckie, frankfurcka świątynia jest zaliczana w poczet katedr cesarskich wyłącznie dzięki swojej funkcji.