Polska - Kościół stary Św. Ducha w Bydgoszczy
Stary kościół św. Ducha w Bydgoszczy – historyczny (1529-1645), nieistniejący obecnie kościół szpitalny w Bydgoszczy. Jego mury wkomponowano w ukończony w 1645 r. kościół klarysek. Budowa kościoła szpitalnego Św. Ducha jest związana z rozwojem sieci przytułków dla chorych i ubogich w Bydgoszczy w XVI wieku. Kościół św. Ducha był pierwszą kaplicą szpitalną powstałą na przedmieściu miasta Bydgoszczy. Powstał on w formie drewnianej budowli na miejscu obecnego kościoła Klarysek, wraz z pierwszym szpitalem (przytułkiem) dla chorych, ubogich i starców. Powstał w 1448 r. wspólnym dziełem władz miasta i zamożnych mieszczan. Na szpital i kościół łożyli fundatorzy i inni bogaci obywatele. Szpital uzyskał w ten sposób: trzy ogrody, spichrze, łąki, pola, z których czerpał dochody. Ubodzy sami uprawiali w nich ziemię i hodowali bydło. Ogród uprawiany przez ubogich, później został przekształcony na ogród klasztorny klarysek, a w XIX wieku na park regencyjny. Obecnie to najstarszy bydgoski park im. Kazimierza Wielkiego. W „złotym” wieku XVI, kiedy mieszczanie Bydgoszczy znacznie się wzbogacili dojrzewał projekt rozbudowy kościoła. W 1522 r. zdecydowano o budowie w jego miejscu świątyni murowanej. W latach 1560-1564 szczególnie częste są zapisy fundacyjne na budowę nowego kościoła. Rzeczywiste prace rozpoczęto jednak dopiero w 1582 r. Budową kościoła zajął się mieszczanin Grzegorz Gracza. Wystawił on dwie ściany, zapewnił środki na budowę zakrystii oraz wezwał innych obywateli do dokończenia budowy. Jego apel podjął Stanisław Diabelek, który wymurował pozostałe ściany i cześć szczytu zachodniego. Budowa murów świątyni trwała ostatecznie do ok. 1590 r., a wnętrza wyposażono do 1602 r. W 1593 r. przy kościele mieszkał proboszcz, a w 1596 r. zanotowano, że posiadał dach pokryty dachówką ceramiczną. Gdy w 1615 r. do Bydgoszczy sprowadził się zakon Klarysek, zdecydowano o ulokowaniu sióstr w miejscu przytułka dla ubogich na Przedmieściu Gdańskim. Pensjonariuszy przeniesiono do szpitala św. Stanisława na Przedmieściu Kujawskim, zaś na miejscu istniejących zabudowań w latach 1615-1618 wybudowano klasztor (część południową), połączony z kościołem krużgankiem. Świątynia św. Ducha była odtąd kościołem zakonnym Klarysek. Przez lata świątynię rozbudowano dokonując jego adaptacji dla potrzeb sióstr. Podwyższono mury i zamknięto sklepieniem, oszkarpowano i nabudowano zakrystię, gdzie usytuowano chór. W latach 1630-1645 dokonano znacznej rozbudowy, dostawiając od zachodu szerszą nawę z wieżą i kaplicą. Oba człony skomunikowano przeprutym w dawnej zachodniej ścianie szczytowej łukiem tęczowym. Stara świątynia stanowiła teraz jedynie sklepione prezbiterium nowego gotycko- renesansowego kościoła klarysek, który został konsekrowany 17 września 1645 r. i nazwany imionami: św. Wojciecha, św. Klary i św. Barbary.