Polska - Pałac w Starejwsi
Pałac w Starejwsi - neogotycki pałac w miejscowości Starawieś koło Węgrowa na pograniczu dwóch historycznych krain Podlasia i Mazowsza. Pałac wybudowany w XVI wieku, w późniejszym okresie był wielokrotnie przebudowywany i modernizowany. Najstarsza informacja o dotycząca rezydencji w Starejwsi zawarta jest w inwentarzu majętności węgrowskiej sporządzonym w 1619 roku przez Jakuba Nurzyńskiego na polecenie Janusza Radziwiłła, kasztelana litewskiego (ojca koniuszego litewskiego Bogusława Radziwiłła). Z dokumentów tych wynika, że pałac był jednym z elementów tzw. założenia dworskiego, składającego się ponadto z drewnianego dworku oraz stojących osobno łaźni, kuchni i oficyny a także folwarku. Rezydencja, leżąca na terenie granicznym między Podlasiem a Koroną, miała charakter obronny, otoczona była wzmocnioną basztami palisadą oraz zachowaną do dziś fosą. Pałac był murowaną, trzykondygnacyjną budowlą, krytą ceramicznym dachem z wieżą z umieszczonym na niej, na wysokości drugiego piętra zegarem. Wejście usytuowane było w osi elewacji frontowej i prowadziło do sieni ze schodami. Piętro o charakterze reprezentacyjnym przykryte było stropem belkowym. Znajdowały się tam apartamenty księcia i księżnej, zdobione polichromiami, z galeriami obrazów (m.in. portrety książąt Janusza i Krzysztofa Mikołaja Radziwiłłów) oraz zajmująca połowę kondygnacji sala jadalna z ośmioma oknami. Pałac był kilkakrotnie remontowany i modernizowany. Poważnej przebudowy dokonano w latach 1655-61 staraniem księcia Bogusława Radziwiłła. W narożach od frontu dobudowano dwie wieże, kryte baniastymi hełmami, dach został pokryty dachówką. Układ wnętrz i ich rozmieszczenie nie zmieniło się. Z inwentarza sporządzonego w trakcie przebudowy w 1659 roku przez Władysława Starzyńskiego i Jana Pękalskiego wynika, iż pałac był w owym czasie wyposażony m.in. w potrójny system fortyfikacji, podwójną palisadę i fosę. Dzięki tym umocnieniom bez uszczerbku wyszedł z wojen szwedzkich. Największe zmiany w architekturze pałacu zaszły w latach czterdziestych XIX wieku, gdy był własnością księcia Sergiusza Golicyna. Rozebrano narożne alkierze, dostawiono portyk, wieżę i taras, co sprawiło, że pałac nabrał cech modnego w tym czasie neogotyckiego angielskiego zamczyska. Elewacja frontowa została ozdobiona herbami rodowymi Golicynów i Jezierskich na maswerkowym tle oraz herbami kolejnych rezydentów Starejwsi. W elewacji bocznej umieszczono wykusz, po obu stronach pałacu zbudowano dwie neogotyckie oficyny. Umieszczona na wieży data wskazuje na zakończenie remontu elewacji w 1843 roku. Zaprojektowano również park, adaptując jego dawną regularną część oraz pozostałości systemu obronnego: fosę i bastiony. Modernizację wnętrz pałacu przeprowadzono w latach 1859-62, wg projektu Bolesława Podczaszyńskiego, absolwenta wydziału architektury paryskiej École des Beaux-Arts, który nie naruszył dawnego podziału wnętrz, wprowadzając jedynie dekoracje, nawiązujące bezpośrednio do wnętrz starych angielskich pałaców doby elżbietańskiej. W 1912 roku, dla upamiętnienia powrotu Radziwiłłów do dawnej rezydencji, na bramie wjazdowej umieszczono ich herb. W czasie II wojny światowej w zajętym przez Niemców pałacu stacjonowały małe oddziały Wermachtu. W końcowej fazie wojny oraz bezpośrednio po jej zakończeniu rozgrabione zostało całe wyposażenie ruchome pałacu i poważnie uszkodzone detale architektonicznego wystroju wnętrz. W późniejszym okresie w pałacu mieściła się szkoła, magazyn GS, organizowano kolonie dla dzieci. Brak właściwej konserwacji doprowadził do stanu daleko posuniętej dewastacji. W 1966 zarząd nad zespołem pałacowo-parkowym przejął Narodowy Bank Polski. Podczas prac rewaloryzacyjnych prowadzonych w latach 1972-79 dokonano zmian w rozplanowaniu wnętrz i strukturze obiektu, dostosowując do funkcji ośrodka wypoczynkowego i konferencyjnego. Remont i konserwacja objęły nie tylko pałac, ale również oficyny, starą piwnicę, kordegardę i most. Uporządkowany został również niemal 30-hektarowy park, wraz ze stawami, kanałami i alejkami. Kolejny remont, połączony z gruntownymi pracami konserwatorskimi, które przywróciły pałacowi dawną świetność, przeprowadzono w latach 1999-2001. Obecnie mieści się tu ośrodek szkoleniowy NBP.